یادداشت|لرستان در جان‌فدای ۲/جامعه‌ای که با زبان فرهنگ خود وارد میدان می‌شود

یادداشت اختصاصی نشان نیوز/چگونه یک جامعه محلی نمادهای فرهنگی خود را وارد یک کنش سیاسی می‌کند و به آن معنای بومی می‌بخشد؟بعضی صحنه‌ها را باید بیشتر از یک بار دید نه برای آنکه جمعیت بیشتری شمرده شود بلکه برای آنکه معنای حضور مردم بهتر فهمیده شود، اجتماع جان‌فدای ۲ در لرستان از همین جنس بودو زن و مرد کودک و سالمند، خانواده‌ها و گروه‌های مختلف مردم، در کنار لباس‌های محلی، اسب‌ها و نشانه‌های فرهنگ بومی، در این مراسم با پیام حمایت از جمهوری اسلامی ایران حضور پیدا کردندو آنچه این تصویر را قابل تأمل می‌کندفقط گستردگی جمعیت نیستبلکه شکل و زبان این نوع از حضور است ولرستان در این اجتماعتنها با تعداد حاضران دیده نمی‌شد، فرهنگش هم در میدان حضور داشت… لباس‌های محلی، اسب‌ها و جلوه‌های زندگی سنتی، عناصر جداافتاده‌ای از یک نمایش نبودندآن‌ها بخشی از هویتی بودند که مردم با خود به فضای عمومی آورده بودند گویی جامعه محلی برای بیان حضور خود، تنها به شعار و کلام بسنده نکرده بودوبخشی از تاریخ و زندگی روزمره‌اش را هم با خود آورده بود. همین نکته  که این اجتماع را از یک گردهمایی معمولی متمایز می‌کند…
در تحلیل رویدادهای اجتماعی گاهی آن‌قدر بر تعداد افراد و پیام رسمی مراسم تمرکز می‌کنیم که فراموش می‌کنیم مردم چگونه در آن حاضر شده‌اند حال آنچه اهمیت داردوقتی خانواده‌ها با پوشش محلی در یک اجتماع عمومی شرکت می‌کنند، فرهنگ از محدوده خانه، روستا، جشن و آیین‌های سنتی فراتر می‌رود و به بخشی از یک تجربه اجتماعی معاصر تبدیل می‌شود سنت در چنین موقعیتی فقط یادگاری از گذشته نیست! زبانیست که جامعه امروز با آن خودش را نشان می‌دهد.
نکته دیگر، حضور نسل‌های مختلف در کنار یکدیگر است همان کودکان، جوانان، میانسالان و سالمندان، هرکدام با تجربه و نگاه خود در این فضا حضور داشتند ممکن است انگیزه‌های آن‌ها یکسان نباشد یکی با انگیزه اعتقادی آمده ، دیگری با احساس تعلق ملی، فردی با خانواده همراه شده باشد و دیگری حضور در چنین مراسمی را بخشی از هویت اجتماعی خود بداند… به هر روی  همین تفاوت‌ها یک واقعیت مهم را یادآوری می‌کند….جامعه همیشه از انسان‌هایی با انگیزه‌های یکسان ساخته نمی‌شود گاهی افراد متفاوت، با دلایل متفاوت، در یک موقعیت مشترک کنار هم قرار می‌گیرند.
به هر روی  اجتماع جان‌فدای ۲ را می‌توان فرصتی برای تأمل درباره رابطه هویت لری و تعلق ملی دانست… هویت انسان‌ها معمولاً به یک عنوان محدود نمی‌شودکسی می‌تواند به زبان، فرهنگ، تاریخ و سنت‌های سرزمین خود دلبستگی داشته باشد و هم‌زمان خود را بخشی از یک جامعه ملی بداند. این دو تعلق لزوماً در برابر یکدیگر قرار نمی‌گیرنددر این مراسم، نشانه‌های فرهنگ لری در کنار پیام سیاسی و ملی اجتماع قرار گرفتند و تصویری از هم‌نشینی این دو سطح از تعلق را به نمایش گذاشتند. البته از این تصویرها نمی‌توان نتیجه گرفت که همه حاضران برداشت یا انگیزه سیاسی یکسانی داشتنداما می‌توان دید که فرهنگ محلی چگونه در شکل‌گیری و بازنمایی یک کنش عمومی نقش پیدا می‌کند.
حضور خودجوش مردم از گروه‌های مختلف نیز بُعد دیگری از این رویداد است. در چنین اجتماعاتی همیشه نمی‌توان یک علت واحد برای مشارکت همه افراد پیدا کرد. پیوندهای خانوادگی روابط محلی، باورهای فردی، احساس تعلق و دعوت گروه‌های اجتماعی ممکن است در کنار ظرفیت سازمان‌دهی نهادها نقش داشته باشند. بنابراین نه باید حضور مردم را صرفاً به سازمان‌دهی رسمی تقلیل داد و نه می‌توان بدون بررسی بیشتر انگیزه همه شرکت‌کنندگان را یکسان فرض کردو واقعیت اجتماعی معمولاً پیچیده‌تر از آن است که بتوان آن را با یک توضیح ساده کنار گذاشت.
بااین‌حال،یک پرسش مهم همچنان باقی می‌ماندآیا اجتماع گسترده مردم به‌تنهایی نشانه سرمایه اجتماعی است؟ پاسخ را باید با احتیاط داد کنار هم قرار گرفتن افراد می‌تواند ظرفیت یک جامعه برای مشارکت جمعی را نشان دهد، اما سرمایه اجتماعی فقط در لحظه گردهمایی شکل نمی‌گیرد و با تعداد حاضران نیز سنجیده نمی‌شوداعتماد متقابل کیفیت روابط اجتماعی و توانایی همکاری در زندگی روزمره، بخش مهم‌تری از این مفهوم را تشکیل می‌دهند. ارزش واقعی چنین تجربه‌هایی را باید در این نیز جست‌وجو کرد که آیا زمینه‌ای برای ارتباط بیشتر مردم، همکاری در مسائل عمومی و استمرار مشارکت اجتماعی فراهم می‌کنند یا نه…..
شاید به همین دلیل است که نباید جان‌فدای ۲ را تنها با یک عدد یا چند تصویر خلاصه کرد. در این اجتماع جان فدای ۲ در لرستان می‌توان نشانه‌هایی از پیوند فرهنگ محلی با یک رویداد سیاسی و ملی را دیدو می‌توان درباره نقش خانواده، خاطره جمعی و احساس تعلق پرسید و به این فکر کرد که چگونه یک جامعه، نمادهای آشنای خود را وارد فضای عمومی می‌کند…

زهرا سلگی/